درسنامه آموزشی ارتباط مؤثر هنرستان
پودمان 1: اهمیت، اهداف و عناصر ارتباط
برخی از شایستگیهایی که در این پودمان بهدست میآورید:
- شناسایی ارتباط و عناصر آن؛
- شناسایی موانع و اختلالهای ارتباط و اجتناب از آنها؛
- شناسایی اهمیت و اهداف ارتباط مؤثر؛
- مهارتهای لازم برای رفع نیازهای گوناگون خود از طریق ارتباط با دیگران؛
- مهارت در استفاده از پیشرفتهای فناورانه در ارتباط مؤثر؛
- کسب مهارتهای لازم در چهار عرصۀ ارتباط و اصلاح رابطۀ خویش در این عرصهها؛
- رعایت حقوق دیگران در بیان افکار و احساسات خود؛
- مهارت در یافتن راههای ارتباط مؤثر و مفید با دیگران؛
- مهارت در انتقال پیام درست، کامل و روشن به دیگران همراه با ادب و احترام آنها؛
- کسب مهارت رازداری، صداقت و مسئولیتپذیری، همراه با اعتماد به نفس در ارتباط با دیگران.
درس 1: ارتباط و عناصر آن
مقدمه
همۀ فعالیتها و روابط انسان حول چهار محور ارتباط با خدا، با خود، با انسانهای دیگر و با خلقت میچرخد و زیربنای این روابط، دوچراغ همیشه فروزان است: یکی به نام عقل و فطرت (چراغ درون) و دیگری به نام وحی و دین (چراغ بیرون) که خداوند متعال آنها را برای هدایت و راهیابی در اختیار انسان قرار داده است، تا او در همه حال و در همۀ روابط خویش از مسیر اخلاق و اعتدال خارج نشود و بتواند در جهت خیر، کمال، سعادت و در نهایت، حیات طیبۀ خویش گام بردارد. بر این اساس، ما در این کتاب به دنبال رابطهای مؤثّر، سازنده، سالم و کمال آفرین مبتنی بر دو محور عقلانیّت و معنویّت (یعنی اخلاق) هستیم نه صرفاً سود و لذّت شخصی و زودگذر، زیرا معتقدیم اگر قاعدۀ بشر در روابط چهار گانهاش جذب حداکثر سود و لذت، آن هم برای خویش و در این دنیا باشد، اجتماع بشری به جهنّمی تبدیل خواهد شد که در آن، هر کس چون گرگی درّنده به حقوق و منافع دیگران یورش خواهد برد و آنان را قربانی منافع و مطامع خود خواهد ساخت. در این راستا ما هم مخالف حداکثر سود و لذّت نیستیم امّا، اولاً سود و لذّت را تنها مادی و دنیایی نمیدانیم بلکه آن را مقدّمه و ابزاری برای سود و لذت معنوی و حقیقی در جهان آخرت و سرای باقی میدانیم. ثانیاً سود و لذّت را تنها برای خود و نزدیکان خود نمیخواهیم، بلکه سود و لذّت خود را در جهت رضای خدا، سعادت و کامیابی دیگران و استفادۀ مطلوب و سازنده از طبیعت میدانیم. زیرا هم خود و طبیعت و هم دیگران را اجزای یک «کلِّ» به هم پیوسته میدانیم که فعل و مخلوق خداییم و به سوی او باز میگردیم، لذا حداکثر سود و لذّت نیز در همین راستا میتواند معنا یابد.
بنابراین به عنوان مثال ما هرگز نمیتوانیم و نباید:
1- در ارتباطات اداری برای رسیدن به پست و مقام ولو به قصد خدمت به مردم، از ابزارهای غیراخلاقی مانند دروغ، فریب، تملّق، ستم و ... استفاده کنیم.
2- در ارتباط با دیگران، به خاطر حفظ موقعیت یا ارتقای جایگاه خویش، به نیروهای فرودست اداری ظلم و ستم و اجحاف کنیم و یا نسبت به نیروهای اداری مافوق و فرا دست تملّق و تذلّل ورزیم.
3- در ارتباطات اجتماعی خود نظیر مجالس و محافل دوستانه، برای خوش آمد این و آن و یا گذراندن لحظاتی به ظاهر خوش به غیبت دیگران بپردازیم یا دیگران را تمسخر کنیم و یا آبروی کسی را بریزیم.
4- در ارتباطات بین المللی برای غلبه بر دشمن ظالم و ستمگر، زنان و کودکان و مردم عادی را از آب و غذا و دارو و کمکهای پزشکی محروم سازیم.
5- در ارتباط با مشتری از ناآگاهی او سوءاستفاده کرده و کالایی را گرانتر از قیمت واقعی یا با کیفیت پایینتر به او بفروشیم.
6- در ارتباطات حقوقی خود مثلاً برای موفقیت در یک آزمون استخدامی، قانون را زیر پا گذاشته و تقلّب کنیم یا به سفارش این و آن عمل کرده و حقوق دیگران را ضایع سازیم.
7- در ارتباط با خلقت و برای لذت بردن از طبیعت و رسیدن به سود و منافع خود به تخریب طبیعت اقدام کنیم، درختان را ببریم، شاخهها را بشکنیم، زباله در طبیعت بریزیم و به طبیعت و دیگران ستم روا داریم.
8- در ارتباطات سیاسی و اقتصادی خود برای بیرون راندن رقیب سیاسی یا اقتصادی از صحنه و دستیابی به سود و منافع شخصی برخلاف قانون و اخلاق و بدون اینکه جرمی مرتکب شده باشد، به او تهمت بزنیم، اَسرار او را فاش سازیم یا به جان و مال و آبروی او آسیب بزنیم.
9- برای دستیابی به میوۀ درخت و بدون لحاظ حقّ طبیعت و دیگران، شاخۀ درختی را بشکنیم و یا بدون در نظر گرفتن حقٌ کسی وارد باغ یا مزرعۀ او شویم و دسترنج او را تصاحب کنیم تا به سود و منافع خود برسیم.
10- برای زودتر رسیدن به مقصد و یا کسب درآمد بیشتر قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی را زیر پا بگذاریم و جان و سلامتی خود و دیگران را به خطر بیندازیم.
پذیرش و تأیید این مسایل و موارد مشابه دیگر از بایدها و نبایدها در همۀ روابط و ابعاد زندگی با توجه به حاکمیت اخلاق و عقل در مکتب ما، کاملا مشخص است، زیرا مبنای روابط ما ارزشهای فراگیری همچون دانشافزایی، هدایت، خیرخواهی، گرهگشایی و خدمترسانی، احیاء طبیعت، ایثار و محبت، عزت و کرامت بشریت، سود و احترام متقابل، شادابی و نشاط، گسترش اخلاق و معنویت در جامعه و سرانجام عبودیت و بندگی خدا جهت تحقق حیات طیّبه میباشد نه هر رابطهای بر اساس حداکثر سود و لذّت برای خویش و اطرافیان.
امید است هنرجویان عزیز با کمک و راهنمایی والدین، هنرآموزان و مربّیان محترم خود بتوانند همواره رابطهای سالم و سازنده با خود، با خدا، با طبیعت و با مردم برقرار نمایند و در راستای این روابط سالم و سازنده به مراتبی از خیر و سعادت دنیا و آخرت و در نهایت حیات طیّبه نایل آیند.
تعریف ارتباط
ارتباط چیست؟ آیا کسی را میشناسید که با دیگران ارتباط برقرار نکند؟ شما در طول روز با چه کسانی ارتباط دارید؟ ارتباط فرایندی است که به واسطۀ آن فرستنده از طریق یک مسیر ارتباطی پیامی را به گیرنده انتقال میدهد. گیرنده پس از دریافت پیام، بازخورد آن را به فرستنده منتقل میکند.
تاریخچۀ ارتباط
در میان تمام موجودات، انسان تنها موجودی است که دارای قابلیت صحبت کردن است. در خصوص اولین ارتباط انسانی که در چه زمانی و مکانی انجام شده است، اطلاعات دقیقی وجود ندارد. در طول تاریخ، انسانها همواره برای ایجاد ارتباط با یکدیگر از وسایل مختلفی استفاده کردهاند.
در آغاز از اشاره و به تدریج از دود و آتش، فریاد، زبان، صدای طبل، پیک و سپس از نوشته استفاده شده است. در گذشته برای انتقال اطلاعات، مشکلات بسیاری وجود داشت؛ مثلاً ممکن بود ارسال یک نامه هفتهها یا ماهها طول بکشد. به همین جهت بشر همواره در فکر ارتقای وسایل ارتباطی بوده است. امروزه با پیشرفت وسایل ارتباطی، تبادل اطلاعات به سرعت انجام میشود و این نوع وسایل از اهمیت ویژهای برخوردار شدهاند.
عناصر ارتباط
برای برقراری ارتباط به چه عواملی نیاز است؟ افراد از طریق ارسال و دریافت پیام با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند. لازمۀ برقراری ارتباط، وجود هفت رکن اساسی شاملِ فرستنده، پیام، رمزگذاری پیام، مسیر ارتباطی، گیرنده، رمزگشایی پیام و بازخورد است که به آنها «عناصر ارتباط» گفته میشود. بدون وجود هر یک از این عناصر، برقراری ارتباط غیر ممکن یا ناقص است. در کنار این عناصر هفتگانه ارتباط همواره احتمال وجود موانع مزاحمی هست که به آنها اختلال (پارازیت) گفته میشود.
فرستنده
فرستنده، فرد یا افرادی است که پیام خود را با هدفی خاص، به صورت گفتار، نوشتار یا به وسیلۀ حرکت غیرکلامی با استفاده از رابط، به گیرندۀ پیام منتقل میکند.
فعالیت کلاسی 1 (صفحه 6 کتاب درسی)
در موارد زیر «فرستندۀ» پیام را مشخص کنید:
1- حسابدار وارد اتاق مدیر میشود و به او سلام میکند.
2- مربی مهدکودک برای کودکان شعر میخواند.
پیام
در هر ارتباطی چه پیامی منتقل میشود؟ آیا پیامها همیشه روشن و واضح به گیرنده منتقل میشوند؟ پیام همان چیزی است که ارتباط به منظور آن برقرار شده و فرستنده سعی میکند آن را برای گیرنده ارسال کند. به عبارت دیگر، پیام، اطلاعاتی است که فرستنده به گیرنده منتقل میکند. پیام شاملِ اطلاعات و اخبار، افکار، عقاید، نظرها، احساسات و عواطف است که به صورت علائم، گفتار، تصویر و نوشته منتقل میشود.
فعالیت کلاسی 2 (صفحه 6 کتاب درسی)
در موارد زیر «پیام» را مشخص کنید:
1- حامد به هنرآموز خود گفت من به ورزش فوتبال علاقه دارم.
2- مهماندار هواپیما به مسافران میگوید کمربندهای خود را ببندید.
فعالیت غیر کلاسی 1 (صفحه 6 کتاب درسی)
1- با مراجعه به سایتهای اینترنتی مربوط به دوران دفاع مقدس، ده مورد از تصاویر رزمندگان اسلام را که بر کوله پشتی یا پیشانی بندهای خود، دل نوشتههایی به عنوان «پیام» از خود به یادگار گذاشتهاند تهیه نمایید.
2- با مراجعه به سایت بنیاد شهید و امور ایثارگران و جانبازان، ده مورد از «پیام»های شهیدان دوران دفاع مقدس را که در وصیت نامههای خود بر آن تأکید داشتهاند تهیه نمایید.
رمزگذاری پیام
پیام در ذهن فرستنده است و هرگز قابل انتقال نیست مگر اینکه ابتدا به صورت نشانهها یا نمادهایی درآید. نشانهها یا نمادها به خودی خود هیچگونه معنای خاصی ندارند مگر اینکه با یک قرارداد اجتماعی متقابل، برای آنها مفهوم خاصی در نظر گرفته شود. بنابراین، فرستنده ابتدا محتوای پیام را که به شکل رمز (کلمهها، نمادها، علائم و نشانهها) است، به صورت کلمههای گفتاری، نوشتاری، تصویری و ... در میآورد و به گیرندۀ پیام ارسال میکند.
فعالیت کلاسی 3 (صفحه 7 کتاب درسی)
در موارد زیر «رمز» پیام را مشخص کنید:
1- داور از هر دو کشتیگیر میخواهد با حرکات دست به یکدیگر احترام بگذارند.
2- رانندۀ اتوبوس به همکار خود «خدا قوّت» میگوید.
مسیر ارتباطی
پیام چگونه باید منتقل شود؟ پیام خود را با چه ابزاری انتقال میدهید؟ شیوههای انتقال پیام میان فرستنده و گیرنده را مسیر ارتباطی گویند. به عبارت دیگر، ابزار و وسایلی هستند که در ارسال و دریافت پیام از فرستنده به گیرنده و بالعکس کمک میکنند. مسیر ارتباطی باید متناسب با پیام، معلومات و ویژگیهای مشترک میان فرستنده و گیرنده انتخاب شود. برخی از مسیرهای ارتباطی عبارتاند از: پست الکترونیک، پیامک، تلفن، کتاب، روزنامه، پوستر و ... .
فعالیت کلاسی 4 (صفحه 7 کتاب درسی)
در موارد زیر «مسیر ارتباطی» پیام را مشخص کنید:
1- راننده در خیابان، تابلوی «آهسته برانید» را میبیند.
2- رامین نامۀ استعفای خود را برای سرپرست حسابرسی ارسال میکند.
گیرنده
چه کسی پیام را دریافت میکند؟ گیرنده، فرد یا افرادی هستند که پیام را از فرستنده دریافت میکنند. به عبارت دیگر، گیرندۀ پیام همان فردی است که پیام در او اثر میکند و باعث تغییر رفتار او میشود.
فعالیت کلاسی 5 (صفحه 7 کتاب درسی)
در موارد زیر «گیرنده» پیام را مشخص کنید:
1- خانم سعیدی قبل از رساندن کودکش به مهدکودک، او را میبوسد.
2- مربی به اعضای تیم میگوید نیم ساعت نرمش کنید.
رمزگشایی پیام
آیا گیرنده همیشه، پیام را درست دریافت میکند؟ پیام زمانی برای گیرنده قابل فهم است که مجدداً از حالت رمز و نشانه خارج شود و بهصورت نشانههایی قابل فهم درآید. به عبارت دیگر، گیرنده، رمز پیام دریافت شده را از طریق حواس و سلسلۀ اعصاب به مغز میبرد و آن را از حالت رمز خارج میکند، سپس مفهوم مورد نظر را درک میکند.
فعالیت کلاسی 6 (صفحه 8 کتاب درسی)
در موارد زیر پیام را «رمزگشایی» کنید:
1- مربی فوتسال یکی از بازیکنان را از زمین بیرون میکشد.
2- حسابدار شرکت نتوانست کارش را تمام کند، مدیر به او میگوید خسته نباشید.
بازخورد
واکنش و عکس العملی است که گیرنده پس از دریافت پیام از خود نشان میدهد. به عبارت دیگر، انتقال مفهوم درک شده توسط گیرنده به فرستنده پس از دریافت پیام است. بازخورد، عامل بسیار مؤثری در برقراری ارتباط است، زیرا فرستنده را قادر میسازد که تأثیر پیام خود را ارزیابی کند.
فعالیت کلاسی 7 (صفحه 8 کتاب درسی)
در موارد زیر «بازخورد» پیام را مشخص کنید:
1- مربی مهدکودک با کودک بازی میکند و او به مربی لبخند میزند.
2- راننده در حال رانندگی برای عابر پیاده میایستد و عابر پیاده برای او دست تکان میدهد.
اختلال
چه عواملی میتواند در ارسال یا دریافت پیام اختلال ایجاد کند؟ هر عاملی که در ارتباط خلل ایجاد کند و مانع برقراری آن گردد به طوری که پیام تحریف شود و دیگر معنای واقعی را نرساند، «اختلال» است.
فعالیت کلاسی 8 (صفحه 8 کتاب درسی)
در موارد زیر «اختلال» در پیام را مشخص کنید:
1- ورزشکار برای عضویت در تیم هندبال با مربی قرار دارد، ولی به دلیل ترافیک دیر میرسد.
2- کارمند خسته است و سرپرست حسابداری به او میگوید دیگر میتوانید بروید و حسن ناراحت میشود.
فعالیت کلاسی 9 (صفحه 9 کتاب درسی)
عناصر ارتباطیِ موقعیت زیر را مشخص کنید.
هواپیمایی به مقصدی در حرکت بود که ناگهان به دلیل شرایط نامناسب جوّی به مبدأ برگشت. شرایط عجیبی در هواپیما شکل گرفت. یکی از خانمها که بسیار ناراحت بود، شروع کرد به اعتراض و توهین به میهماندار و یک مرتبه صدایش را بالا برد و گفت شما همانجا در فرودگاه میگفتید که دید ندارید و پرواز انجام نمیشود.
در این لحظه همه منتظر نحوۀ برخورد میهماندار بودند، شاید همه فکر میکردند که میهماندار… . اما وی با چهرهای مهربان و مؤدب از خانم عذرخواهی کرد و گفت: من واقعاً متأسفم که این اتفاق افتاده است. سپس توضیح داد: مسلماً ما دوست داریم شما سالم به مقصدتان برسید. اینجا جان شما برای ما خیلی مهمتر است تا موضوعات دیگر. او به یکی از میهمانداران اشاره کرد که برای ایشان آب بیاورد. به ایشان آب داد و با صبوری مراحل فرود را به طور کامل شرح داد و همه گوش کردند، اوضاع آرام شد. آن خانم که آرام شده بود، از میهماندار عذرخواهی کرد.
فعالیت کلاسی 10 (صفحه 9 کتاب درسی)
در گروههای کلاسی موارد زیر را انجام دهید:
1- موضوعی را آزادانه انتخاب کنید.
2- در مورد آن موضوع با یکدیگر ارتباط برقرار کنید.
3- عناصر ارتباط را در گفتوگو مشخص کنید و نتیجه را در کلاس درس ارائه دهید.
فعالیت کلاسی 11 (صفحه 9 کتاب درسی)
موارد زیر را انجام دهید:
1- کاغذ را به چهار قسمت تقسیم کنید و در هر قسمت یکی از موارد خواندن، نوشتن، صحبت کردن و گوش کردن را بنویسید.
2- زمانی را که برای هر یک از این فعالیتها در روز اختصاص میدهید یادداشت کنید.
3- بیشترین زمانی را که صرف هر یک از این فعالیتها (خواندن، نوشتن، صحبت کردن و گوش کردن) میشود تعیین کنید.
4- از مدت زمانی که صرف ارتباط با دیگران میکنید چه نتیجهای میگیرید؟
5- نتایج خود را با دیگران مقایسه کنید و نتیجهگیری خود را بنویسید.
درس 2: اهمیّت و اهداف ارتباط
اهمیّت ارتباط
چرا انسانها با کیدیگر ارتباط برقرار میکنند؟ ارتباط برقرار کردن با دیگران چه اهمیتی دارد؟ بسیاری از افراد «ارتباط» را به اهمیت «آب» برای موجودات زنده تشبیه کردهاند که بدون آن، حیات بشر به خطر میافتد. ارتباط نقش حیاتی در زندگی هر فرد دارد. بدون ارتباط نمیتوانید احساس شخص دیگر را متوجه شوید و احساس خود را نسبت به شخص دیگر بیان کنید. برای دستیابی به هر هدفی از جمله دستیابی به شغل مورد علاقۀتان یا پیوستن به گروهها و … به ارتباط نیاز دارید. شما باید بتوانید به خوبی ارتباط برقرار کنید تا بتوانید به عضویت گروهها در آیید. دیگران براساس نحوۀ ارتباطتان، دربارۀ شما قضاوت میکنند.
فعالیت کلاسی 1 (صفحه 10 کتاب درسی)
در گروههای کلاسی دربارة موارد زیر گفتوگو و نتیجه را در کلاس ارائه کنید:
1- ارتباط، کلید رسیدن به تمامی اهداف است. دلیل خود را در موافقت یا مخالفت با این جمله بنویسید.
2- آیا میتوانید موقعیتهایی را بیان کنید که ارتباط در آن نقشی ندارد؟
3- موقعیتها و مشکلاتی را مثال بزنید که برای حل آنها داشتن ارتباط ضروری است.
رفع نیاز
آیا ارتباط داشتن با دیگران به رفع نیازهای انسانها کمک میکند؟ انسان برای رفع نیازهای خود به ارتباط نیاز دارد. هیچکس قادر نیست به تنهایی تمامی نیازهای خود را تأمین کند و ناگزیر است برای رفع آنها با دیگران ارتباط برقرار سازد. برای مثال، شما برای رفع نیاز گرسنگی به دنبال غذا میروید و مواد غذایی خود را تأمین میکنید و به این صورت ناچارید با محیط اطراف و انسانهای دیگر ارتباط برقرار کنید.
فعالیت کلاسی 2 (صفحه 10 کتاب درسی)
چگونه از ارتباط برای هر کدام از نیازهای خود بهره میبرید؟ جدول زیر را تکمیل کنید.
| نیازها | رفع نیاز |
| 1. نیاز به عبادت | |
| 2. نیاز به آموزش | |
| 3. نیاز به محبت | |
| 4. نیاز به امکانات مادی |
پیشرفت فنّاوری
همانطور که ارتباط بین انسانها و جوامع از طریق به اشتراکگذاری اطلاعات و دانشها بر سرعت پیشرفت علم و فناوری افزوده است، متقابلاً پیشرفت علم و فناوری نیز توانسته است ارتباط بین افراد و جوامع را تقویت کرده و فاصلۀ بین انسانها را به حداقل برساند. ولی متأسفانه سوءاستفاده انسانها از این فناوریهای جدید ارتباطی مانند شمشیری دو لبه، اساس اخلاق و فرهنگ و روابط انسانی بین اعضای خانوادهها و دیگر نهادهای اجتماعی را هدف قرار داده و آسیبهای جبرانناپذیری بر این بنیانهای اخلاقی و فرهنگی وارد ساخته است. لذا بر همگان خصوصاً نسل جوان و نوجوان واجب است که هم این ابزارهای ارتباطی را بشناسند و از آنها به خوبی بهره بگیرند و هم به آسیبها و خطرات ناشی از استفاده نامطلوب از آنها آگاه شوند تا در دام شیاطین جن و انس و سارقان ایمان و اخلاق گرفتار نشوند و در این زمینه نقش والدین و مربیان (معلمان، دبیران، هنرآموزان، روحانیان و …) بسیار حساس و خطیر است.
فعالیت کلاسی 3 (صفحه 11 کتاب درسی)
سیستم حمل و نقل به کمک ارتباطات و گسترش فناوریهای جدید بسیار پیشرفت کرده و بر سرعت کارها مانند خدمات سفر و گردشگری و حمل و نقل کالا و مسافر افزوده است. در گروههای کلاسی مشاغل و حوزههایی را مثال بزنید که ارتباط یا ارتباطات در پیشرفت آنها بسیار کمک کرده است.
سرعت در انجام دادن کارها
به کمک ارتباط میتوان بسیاری از کارهای غیرضروری را حذف کرد و به کارهای ضروری سرعت بخشید. فکر کنید مانند زمانهای گذشته هر کس باید به تنهایی مایحتاج زندگی خود را تأمین کند. مثلا برای تهیۀ نان، همۀ افراد خود باید گندم بکارند، سپس آن را به آرد تبدیل کرده و از آن نان تولید کنند. اگر این فرایند تکراری هر روز توسط افراد انجام شود نه تنها زمان زیادی به هدر میرود، بلکه سرعت اجرای کارها نیز پایین میآید.
فعالیت 4 (صفحه 11 کتاب درسی)
چند نمونه از کاربردهای ارتباط را که منجر به سرعت بخشیدن و دسترسی آسان افراد به منابع شده است، نام ببرید.
| نمونه | کاربرد در زندگی |
|---|---|
| 1. کتابخانههای دیجیتال | من با جستوجو در اینترنت به کتابی دسترسی پیدا کردم که در حالت عادّی، دسترسی به آن برایم ممکن نبود. |
| 2. | |
| 3. |
فعالیت کلاسی 5 (صفحه 12 کتاب درسی)
با توجه به شکل دایرۀ زیر موارد خواسته شده را انجام دهید:
1- درون دایره اسم خود را بنویسید.
2- نام کسانی که ارتباط با آنها برای شما در درجۀ اول، دوم و سومِ اهمیت است به ترتیب در دایرههای یک و دو و سه بنویسید.
3- چرا ارتباط با این افراد برای شما مهم است؟ آنها چه نیازهایی از شما را برآورده میکنند؟
اهداف ارتباط
هدف از برقراری ارتباط با دوستان، اعضای خانواده، همکاران، آشنایان و … چیست؟ اهداف افراد در برقراری ارتباط با یکدیگر متفاوت است. مهمترین اهداف ارتباط در نمودار 1- 2- نشان داده شده است.
1- بیان افکار
ارتباط افراد با یکدیگر باعث میشود که افراد از دانش، اطلاعات و افکار یکدیگر آگاه شوند. فرد در ارتباطهایی که با دیگران دارد، میتواند افکار و اطلاعات خود را در موقعیتهای مختلف بروز دهد. انسان بهوسیلۀ ارتباط است که میتواند حاصل ذهن خود را به تصویر بکشد و به دیگران منتقل کند و از سوی دیگر این افکار و اطلاعات میتوانند زمینۀ پیشرفت او را فراهم سازند.
2- بیان احساسات
با روشهای ارتباطی متفاوتی میتوان به بیان احساسات پرداخت. افراد از طریق ارتباط میتوانند احساسات خود را بروز دهند. چنین ارتباطی به روابط صمیمانه منجر میشود.
3- تأثیرگذاری بر مخاطب
افراد با روشهای مختلف ارتباطی میتوانند بر مخاطب خود در هر موقعیتی اثر بگذارند و او را جذب کنند و این میتواند در بهبود یک رابطۀ مؤثّر تاثیرگذار باشد.
4- کسب آگاهی
به کمک مجموعۀ آگاهیها و دانشها میتوان با خود، خدا، مردم و محیط زیست ارتباط مفید و مؤثری داشت و به وسیلۀ «ارتباط» است که میتوان در کمترین زمان به این آگاهیها و دانشها دست یافت، آنها را پردازش کرد و منتشر ساخت، از حال بستگان و دوستان خود با خبر شد و یا گره از کار بندگان خدا باز کرد.
5- پاسخ به نیازهای فردی
افراد نیازهای متعدد و فراگیری دارند و راه برطرف کردن این نیازها، «ارتباط برقرار کردن با دیگران» است.
فعالیت کلاسی 6 (صفحه 13 کتاب درسی)
در گروههای کلاسی فعالیت زیر را انجام دهید:
یکی از وسایل ارتباطی را انتخاب و سپس در مورد آن به گفتوگو بپردازید و تأثیر آن را بر زندگی خود یادداشت کنید. نتیجه را با دیگران به اشتراک بگذارید و در پایان نتیجهگیری کنید.
فعالیت کلاسی 7 (صفحه 14 کتاب درسی)
با توجه به اهداف ارتباط، جدول زیر را تکمیل کنید:
| فرد یا عاملی که با او ارتباط داشتهاید | وسیلۀ برقراری ارتباط | اهمیت ارتباط | هدف از برقراری ارتباط |
|---|---|---|---|
| 1. حامد، دوستم | تماس تلفنی | برنامهریزی درسی | جواب سؤال درسی |
| 2. | |||
| 3. | |||
| 4. | |||
| 5. |
فعالیت غیر کلاسی 1 (صفحه 14 کتاب درسی)
موضوعی را که مورد علاقۀ شماست انتخاب کنید و پس از جستوجوی اطلاعات مورد نیاز، نحوۀ دستیابی به اطلاعات را در کلاس ارائه کنید.
درس 3: انواع ارتباط
افراد با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند و این ارتباط بسته به نوع پیام و محتوای پیامی که رد و بدل میشود، متفاوت است. انتخاب روشهای ارتباطی مورد استفاده و نوع ارتباط، تأثیر فراوانی بر زندگی افراد میگذارد. «ارتباط» براساس یکی از روشهای مورد استفاده به شش دسته تقسیم میشود (نمودار 1-3)
تعریف ارتباط کلامی و غیرکلامی
آیا برای ارتباط با دیگران همیشه از «صحبت کردن» استفاده میکنید یا در برقراری ارتباط از «اشارات و حرکات دست و صورت و چشمها» هم استفاده میکنید؟ ارتباط و انتقال پیام بر اساس آن که کلامی بین فرستنده و گیرنده رد و بدل شود یا نشود به دو دسته تقسیم میشود:
ارتباط کلامی
نوعی از ارتباط است که پیام از طریق ادای کلمات انتقال پیدا میکند. ارتباط کلامی به صورت شفاهی و غیرشفاهی صورت میگیرد.
مثال: شفاهی مانند شعرخوانی مربی مهدکودک با کودکان، جلسات مذاکره، مکالمات تلفنی و ویدئویی و ...
غیر شفاهی مانند نوشتهها، یادداشتها ، نامهها و...
ارتباط غیر کلامی
ارسال و دریافت پیام است بدون گفتن حرف یا کلمهای و تنها با استفاده از زبان بدن (مانند حالات چهره، حرکات دست، طرز ایستادن و …).
مثال: پرستاری که با قرار دادن انگشت اشارۀ خود بر بینی و لبها، شما را به سکوت دعوت میکند، اخم کردن، لبخند زدن و …
فعالیت کلاسی 1 (صفحه 16 کتاب درسی)
در گروههای کلاسی یک موضوع برای اجرای پانتومیم انتخاب کنید و از همکلاسیهای خود بخواهید موضوع را حدس بزنند.
ارتباط گفتاری و نوشتاری
چه موقع شما از ارتباط گفتاری استفاده میکنید؟ چه موقع از طریق نوشتن، ارتباط برقرار میکنید؟
در یک تقسیمبندی دیگر، ارتباط کلامی خود به دو دسته تقسیم میشود:
ارتباط گفتاری
به فرایند تبادل پیامها، اطلاعات و ایدهها، از طریق لغاتی که از دهان بیان میشوند، ارتباط گفتاری گفته میشود.
ارتباط نوشتاری
به فرایند تبادل پیامها، اطلاعات و ایدهها که از طریق نوشتن و یادداشت کردن ایجاد میشود، ارتباط نوشتاری گفته میشود.
فعالیت کلاسی 2 (صفحهٔ 16 کتاب درسی)
پیام دریافت شده از هر یک از حالات بدنی ارائه شده در تصاویر زیر را بیان کنید و بعد از مقایسۀ دریافت خود با دریافت سایر دوستانتان، صحیحترین جوابها انتخاب شود.
فعالیت کلاسی 3 (صفحه 17 کتاب درسی)
به پرسشهای زیر پاسخ دهید:
1- در برقراری ارتباط با دیگران، همسالان، دوستان و همبازیها کدامیک از انواع ارتباط کلامی و غیرکلامی نقش مهمتر و مؤثرتری دارد؟
2- نتیجه گیری شما از ارتباط کلامی و ارتباط غیرکلامی چیست؟ آن را شرح دهید.
ارتباط حضوری و غیرحضوری
آیا برای رساندن پیام خود به دیگران، همیشه باید رو در رو با آنها صحبت کنید؟ ارتباط بر مبنای حضور یا بدون حضور فرد نیز به دو دسته تقسیم میشود. ارتباط حضوری و غیرحضوری از مهمترین نوع ارتباط محسوب میشوند چرا که شما در زندگی روزمرۀ خود با افراد زیادی ارتباط چهره به چهره و یا از راه دور دارید.
ارتباط حضوری
به گونهای از برقراری ارتباط گفته میشود که کلیۀ عناصر در یک مکان جمع شده باشند. فرستنده، گیرنده، پیام و وسایل ارتباطی به طور هم زمان در یک مکان ایفای نقش میکنند.
مثال: جلسات مذاکره، مصاحبه و …
ارتباط غیر حضوری
در این نوع ارتباط، عناصر ارتباطی در یک مکان جمع نیستند و پیام از طریق وسایل ارتباطی به گیرنده که دور از فرستنده قرار دارد انتقال پیدا میکند.
مثال: پیامهای رادیویی، تصاویر تلویزیونی، نوشتهها و …
فعالیت کلاسی 4 (صفحه 18 کتاب درسی)
در گروههای کلاسی موارد زیر را انجام دهید:
- به صورت نمایش، چهار نوع ارتباط کلامی، غیرکلامی، حضوری و غیرحضوری را انجام دهید.
- در ارتباطی که رد و بدل میشود عناصر ارتباطی را مشخص و با یکدیگر مقایسه کنید.
چهار عرصۀ محوری ارتباط
همۀ روابط و عملکردهای انسان در عرصههای مختلف زندگی ،تابع چهار محور ارتباطی انسان با خود، با خداوند، با دیگران و با موجودات دیگر است و هر یک از این چهار محور ارتباطی بایدها و نبایدهایی دارد که با رعایت آنها میتوان به روابطی سالم و سازنده دست یافت.
1. ارتباط انسان با خود
ارتباط مؤثّر و سازنده با خود مستلزم شناخت ابعاد وجودی خویش است. ارتباط سازنده با خود، مبنای موفقیت در سایر عرصههای ارتباطی است. حفظ عزّت و کرامت نفس، تن ندادن به خواری و ذلّت، تلاش برای سلامتی و نشاط، آراستگی ظاهر و باطن و باور به اینکه از خداییم و به سوی او باز میگردیم از آثار ارتباط با خویش است. ارتباط با خود شامل شناخت استعدادها و تواناییهای خود، تفکر در مبدأ و غایت خلقت خویش، مراقبه و محاسبۀ نفس، انتخاب بهترین مسیر و بهترین هدفها در زندگی و … میشود.
2. ارتباط با خدا
ارتباط موثّر با خداوند و اظهار تواضع و عبودیّت در پیشگاه او، موجب رشد و سعادت انسان در همۀ ابعاد وجودی است. ارتباط موثّر با خداوند شامل موارد زیر است:
- اطاعت و عبودیت محض از همه قوانین و امر و نهیهای تکوینی و تشریعی الهی.
- باور به نظارت مستمر خدا بر ظاهر و باطن همۀ نیّات، افکار و اعمال انسانها.
- فرمانبرداری و اطاعت از خدا در همه ابعاد و عرصههای زندگی.
- حمد و ستایش و سپاس از خدا و یگانه دانستن او.
- توسّل و توکّل به او در همۀ امور.
- صبر و تحمّل و یاری جستن از او.
- ذکر و توبه و اِنابه و استغفار هنگام قصور و تقصیر و لغزش و خطاهای احتمالی.
- پناه بردن به لطف و رحمت او و مأیوس نشدن از او در تمام مراحل زندگی و … .
3. ارتباط با دیگران
انسان موجودی اجتماعی آفریده شده است؛ ارتباط او با دیگران امری فطری و طبیعی است. انسان از مسیر ارتباط و تعامل با دیگران به اوج عبودیت و بندگی خدا و تکامل اخلاقی، اجتماعی، عاطفی و عقلانی میرسد. اساس این ارتباط این است که در همۀ تعاملات اجتماعی با مردم، همواره خود را به جای آنها بگذاریم و آنچه را برای خود میپسندیم برای دیگران هم بپسندیم و آنچه را برای خود نمیپسندیم برای دیگران هم نپسندیم. ارتباط با دیگران شامل خدمت به دیگران، احترام به دیگران و رعایت حقوق آنها و ...است.
4. ارتباط با سایر موجودات
بر اساس تعالیم اسلامی، همۀ هستی و موجودات آن، مخلوق و آفریدۀ خدا هستند و یگانه مالک و ربّ حقیقی آنها، خداوند متّعال است. و سراسر هستی و همۀ ذرّات آن، نشانۀ علم و قدرت و حکمت خداوند است و به دو بخش تقسیم میشود:
الف) طبیعت و مخلوقات مادّی (عالم شهادت یا محسوس)
که شامل بخش اندک و ظاهر علم خلقت است و در حال حاضر زیستگاه انسان است و درک آن به کمک حواس پنج گانۀ انسان امکان پذیر است مانند آسمانها، زمین، آبها، گازها، گیاهان، درختان، جانوران و ... .
رابطۀ مثبت و مؤثّر انسان با این بخش از مخلوقات خداوند یعنی اینکه: 1- بتوانیم از طبیعت و همۀ اجزای آن به عنوان وسیله و ابزار رسیدن به کمال و سعادت خویش عادلانه بهرهمند شویم. و در این بهرهمندی هرگز اسراف نکنیم. 2- حقوق همۀ طبیعت و انسانها و نسلهای آینده را در بهرهمندی از آنها رعایت کنیم. 3- به صورت فردی و جمعی برای احیای طبیعت و محیط زیست بکوشیم و از تخریب منابع طبیعی جلوگیری کنیم. 4- در بهرهمندی از همۀ اجزاء طبیعت و نعمتهای خداوند شاکر و سپاسگزار خالق مهربان آنها باشیم.
ب) عالم ماوراء طبیعت و مخلوقات غیرمادی (عالم غیب یا نامحسوس)
که شامل بخش اعظمی از هستی بیکران و موجوداتی است که از تیررس حواس پنج گانۀ انسان خارج هستند و انسان میتواند به کمک عقل و راهنمایی تعالیم انبیای الهی به مراتبی از شناخت آنها دست یابد مانند عالم قیامت و برزخ، بهشت و جهنم، ملائکه و ... .
رابطۀ مثبت و مؤثّر انسان با این بخش نامتناهی از مخلوقات خداوند یعنی ایمان و باور به قیامت و حیات اُخروی به عنوان هدف نهایی خلقت و پذیرش فرشتگان الهی به عنوان کاتبان و شاهدان اعمال انسانها و فرمانبران فرامین الهی در دنیا و آخرت تا بتوانیم با اجتناب از گناهان و زشتیها و اصلاح رفتارها و عملکردهای خود در این جهان و همۀ عرصهها، خود را برای حسابرسی عادلانه در سرای آخرت آماده کنیم و از رهگذر ایمان و عمل صالح در این جهان گذرا به مراتبی از خیر و سعادت و حیات طیّبه در دنیا و آخرت نایل آییم.
فعالیت کلاسی 5 (صفحه 20 کتاب درسی)
یکی از روابط مهم و حیاتی انسان، رابطۀ او با طبیعت و محافظت از جانوران، گیاهان، درختان، جنگلها، کوهها، مراتع، آبها و هواست؛ بنابراین انسان در برابر طبیعت و محیط زیست مسئول است و باید در محافظت از آن کوشا باشد.
شما برای حفظ محیط زیست خود چه اقداماتی کردهاید و در این مورد چه پیشنهادهایی به دیگران دارید؟
| اقداماتی که داشتهام | پیشنهادهای من به دیگران |
|---|---|
| 1- من شاخه درختی را نمیشکنم، برگ درختی را جدا نمیکنم. | |
| 2- فضای سبز را لگدکوب نمیکنم. | |
| 3- در منزل خودمان دو باغچه کوچک ایجاد کردهام. | |
| 4- به درخت جلوی منزل خودمان آب میدهم. | |
| 5- هرگز آشغالها، مخصوصاً ظروف پلاستیکی را در طبیعت رها نمیکنم. | |
| 6- … |
درس 4: ارتباط مؤثّر
تعریف ارتباط مؤثّر
در برقراری ارتباط چه نکاتی را باید رعایت کنید تا گیرنده، پیام شما را به درستی دریافت کند؟ ارتباط مؤثّر فراتر از تبادل اطلاعات بین فرستنده و گیرنده است. ارتباط مؤثّر به این معنا است که گیرنده، پیام را همانگونه که منظور فرستنده است درک کند. بنابراین، «ارتباط مؤثّر» نیازمند درک متقابل طرفین ارتباط از یکدیگر و بازخورد مناسب و تداوم ارتباط بین آنها است.
فعالیت کلاسی 1 (صفحه 21 کتاب درسی)
در گروههای کلاسی:
برای هر گروه یک سرگروه مشخص نمایید و در مورد یک موضوع مانند فرصتهای کاری در محله یا در شهر خود به مدت 15 دقیقه گفتوگو کنید. در ارتباطی که با دوستان خود برقرار میکنید اصول بیان شده در جدول را رعایت کنید. به ازای هر اصلی که اعضای گروه رعایت نمیکنند، سرگروه کنار نام آنها مطابق جدول زیر یک علامت بزند. برنده فردی است که در برقراری ارتباط، اصول بیان شده را بیشتر رعایت کند.
| اسامی | توجه نکردن به زمان ارایۀ مطلب | گوش نکردن به صحبت دیگران | احترام نگذاشتن به صحبت دیگران | پاسخ ندادن به سؤال دیگران |
|---|---|---|---|---|
ویژگیهای پیام مؤثر
یک پیام، زمانی توسط گیرندۀ آن به درستی درک و دریافت میشود و بر مخاطب خود تأثیر میگذارد که ویژگیهای ابتدایی و اساسی نمودار مقابل در آن رعایت شود (نمودار 1-4).
کامل بودن
چه موقع متوجه میشوید پیامی را کامل ارسال کردهاید؟ پیام زمانی کامل و جامع است که تمام حقایقی را که خواننده یا شنونده برای واکنش مورد انتظار شما نیاز است، دریافت کند.
برای آن که مشخص شود یک پیام کامل است به پنج سؤال زیر پاسخ دهید:
- چه کسی؟ دریافت کننده پیام شما کیست؟
- چه زمانی؟ چه زمانی برای ارسال پیام مناسب است؟
- چگونه؟ چگونه پیام ارسال شود که اثرگذارتر باشد؟
- چرا؟ هدفتان از ارسال پیام چیست؟
- کجا؟ پیام قرار است به کجا فرستاده شود؟
فعالیت کلاسی 2 (صفحه 22 کتاب درسی)
سازمان محیط زیست قرار است برای آگاهی مردم از بحران کم آبی، تبلیغاتی انجام دهد. به نظر شما محتوای پیام باید به چه صورت باشد تا بتواند مخاطبان خود را جذب کند؟ محتوای پیام آن را براساس اصل «کامل بودن» بسازید.
مختصر بودن
برای مفید و کاربردی بودن ارتباط با دیگران از چه واژگانی باید استفاده کرد؟
مختصر بودن پیام، بیان کردن پیامِ مورد نظر با کمترین لغات ممکن است که باعث صرفهجویی در وقت گیرنده و فرستندۀ پیام میشود. همچنین موجب میشود که بر موارد مهم و کلیدی تأکید بیشتری شود.
برای مختصر بودن پیام باید به موارد زیر توجه کرد:
- از بهکاربردن اصطلاحات پیچیده پرهیز کنید.
- از تکرارهای غیرضروری اجتناب کنید.
- تنها اطلاعات مرتبط با موضوع را بیان کنید.
فعالیت کلاسی 3 (صفحه 22 کتاب درسی)
طبق اصل «مختصر بودن پیام»، عبارات زیر را کوتاه تر کنید.
- «ما بدین وسیله خرسندیم که اعتماد شما موجب آسودگی خاطر ما گشته است»
- «اجازه بدهید که بگویم که چقدر پاسختان توانست برای من مفید واقع گردد»
توجّه
«توجّه» به معنای آماده کردن پیام است به گونهای که با ذهنیت دریافت کننده متناسب باشد.
برای این که بتوان توجه خواننده یا شنونده را جلب کرد باید:
- در عبارتهای خود به جای کلمۀ «من» یا «ما» بر کلمۀ «شما» تمرکز کنید.
- از عبارتهایی استفاده کنید که باعث علاقهمند شدن خواننده یا شنونده به مطالب شما شود و به نوعی برایش مزایایی داشته باشد.
- از حقایق مثبت بیشتر استفاده کنید.
فعالیت کلاسی 4 (صفحه 23 کتاب درسی)
طبق اصول فوق، عبارتهای زیر را تصحیح کنید.
1- «من موظف به آگهی دادن در این مورد هستم که ما میخواهیم ساعت خرید کردن را برای راحتی بیشتر افزایش دهیم.»
2- «به علت قطع بودن سیستمها، غیرممکن است که ما بتوانیم امروز برای شما حساب اعتباری باز کنیم.»
روشن بودن پیام
چگونه میتوان پیام خود را ساده و روشن به مخاطب انتقال داد؟ روشن بودن پیام یعنی انتخاب کلماتی که کوچکترین ابهامی برای گیرنده ایجاد نکند.
برای آن که عبارات شما روشن باشد باید:
- از بهکاربردن کلمات ناآشنا و مشکل بپرهیزید.
- از کلماتی قابل فهم و متناسب با موقعیت استفاده کنید.
- جملات شما کوتاه باشد و مقصود موردنظر را انتقال دهد.
فعالیت کلاسی 5 (صفحه 23 کتاب درسی)
براساس ویژگی «فوق»، عبارت زیر را ویرایش کنید.
- «پس از مطالعات شایسته بر روی دادهها و منابع، نتیجه این است که یک بازار با جریان مالی بسیار زیاد در حوزۀ مورد بررسی به وجود خواهد آمد.»
ادب و احترام
چگونه میتوانید ارتباط با دیگران را ایجاد و حفظ کنید؟ استفاده از جملات مؤدّبانه و محترمانه و رعایت ادب و احترام در گفتار و رفتار باعث میشود که به طرف مقابل احترام گذاشته شود و احترام او به گوینده یا فرستنده نیز حفظ گردد و تمرکز گیرنده یا شنونده را به مطالب بیشتر کند.
برای برقراری ادب و احترام در گفتار و رفتار باید به موارد زیر توجه کرد:
- از عبارتهایی مانند «متشکرم» و «ببخشید» استفاده کنید.
- از مخاطب خود قدردانی و تشکر کنید.
- از عبارتهایی که به دور از غرضورزی و تعصب است استفاده کنید.
فعالیت کلاسی 6 (صفحه 24 کتاب درسی)
بر اساس ویژگی «فوق» عبارتهای زیر را اصلاح کنید.
1- من واقعاً نمیتوانم برای تو کاری انجام دهم.
2- به علت مشغلۀ کاری بسیار، نمیتوانم در جلسۀ شما حضور پیدا کنم.
فعالیت کلاسی 7 (صفحه 24 کتاب درسی)
در موارد زیر «ادب و احترام» در رفتار کلامی و غیرکلامی میهماندار هواپیما را مشخص کنید.
| 1- ورود مسافران به هواپیما | .................... |
| 2- خروج مسافران از هواپیما | .................... |
| 3- هنگام سفارش گرفتن از مسافران | .................... |
| 4- تعیین جایگاه مسافران | .................... |
فعالیت کلاسی 8 (صفحه 25 کتاب درسی)
یکی از موارد زیر را انتخاب و در کلاس بحث و گفتوگو کنید:
- به عنوان عضو تیم هندبال چه حقوقی برای تماشاگران قایل هستید؟
- به عنوان یک مربی مهدکودک چه حقوقی برای کودکان قایل هستید؟
- به عنوان یک حسابدار چه حقوقی برای مدیر قایل هستید؟
- به عنوان یک راننده چه حقوقی برای رانندگان دیگر و عابرین پیاده و خود قایل هستید؟
درستی و راستی پیام
برای اینکه مخاطب، پیام شما را اشتباه دریافت نکند و آن را بپذیرد باید در انتقال پیام به چه چیزهایی توجه کنید؟
منظور از درستی پیام، ادای کلمات با تلفظ صحیح و رعایت دستور زبان است به گونهای که، موجب درک صحیح مطلب شود و منظور از راستی پیام، مطابقت آن با واقعیت و حقیقت است به گونهای که سبب اعتماد و اطمینان دریافت کننده شود.
برای داشتن یک پیام درست و صادق باید به نکات زیر توجه کرد:
- بیان شما با درک گیرنده و موقعیت وی متناسب باشد.
- کلمات و نشانهها را به دقّت بررسی کنید.
- قبل از انتقال متن به گیرنده، شخص دیگری آن را بخواند و درستی لغات و نشانهها را تأیید کند.
- قبل از بیان مطلب و یا ارسال پیام، به مطابقت آن با واقعیت و مفید بودن طرح آن برای دیگران یقین داشته باشید.
فعالیت کلاسی 9 (صفحه 25 کتاب درسی)
طبق اصلِ «درستی و راستی متن»، بارتهای زیر را ویرایش کنید.
الف) به سختی نمیشنوم ...............................
ب) دسترسی به هدف ...............................
پ) قرز گرفتن ...............................
ت) ملت شجاع و نترس و دلیر ...............................
ث) افراد برتر و متعالی ...............................
ج) سپاسگذاری ...............................
چ) اصفهان قدیمیترین و مهمترین شهر جهان ......................
ح) مربیان مهد کودک از مادران دلسوزتر و مهربانتر هستند .....................
فعالیت کلاسی 10 (صفحه 26 کتاب درسی)
اکنون، پس از یادگیری ویژگیهای ارتباط مؤثّر، دو نفر از هنرجویان، داوطلبانه در جلوی تخته سیاه بر روی صندلی بنشینند و با یکدیگر با موضوع آزاد مکالمه کنند و سایر هنرجویان با توجه به اصول ارتباط مؤثّر، ارتباط میان آنها را اصلاح نمایند.
فعالیت غیر کلاسی 1 (صفحه 26 کتاب درسی)
فرض کنید شما میخواهید کسبوکاری (در حوزۀ حسابداری، ورزش، خانواده یا حمل و نقل) در آینده راهاندازی کنید.
1- یک نام و نشان برای کسبوکار خود انتخاب کنید.
2- برای آنکه کسبوکار خود را به دیگران معرفی کنید؛ در این زمینه به تبلیغات گستردهای نیاز دارید. با استفاده از ویژگیهای ارتباط مؤثّر، تبلیغاتی برای کسبوکارتان طراحی کنید.
همچنین دعوت نامهای برای میهمانان خود بنویسید و از آنها دعوت کنید که در مراسم افتتاحیۀ کسبوکار شما شرکت کنند و نتایج را در کلاس گزارش دهید.
درس 5: ویژگیهای شخصیتی اثرگذار در ارتباط
توانایی افراد در برقراری ارتباط مؤثّر با دیگران موجب موفقیت آنها در زندگی میشود. ارتباط خوب و مؤثر با دیگران میتواند احترام و توجّه آنها را به دنبال داشته باشد، به ارزشهای افراد در جمع بیفزاید، میل دیگران را برای کمکرسانی بیشتر سازد و دریچههای امید را به رویشان بگشاید.
فعالیت کلاسی 1 (صفحه 27 کتاب درسی)
ارتباط خود را با دوست صمیمیتان در نظر بگیرید؛ چه عواملی باعث شده است دوستی شما پایدار بماند؟
ویژگیهای شخصیتی اثرگذار در ارتباط
گاهی اوقات در موقعیتهایی قرار گرفتهاید که تصور کردهاید فرد مقابل، با شما صادقانه صحبت نمیکند؛ و این تصور باعث شده است ارتباط شما با او کم رنگ شود؛ در این صورت برای ایجاد روابط پایدار چه ویژگیهای شخصیتی را باید رعایت کرد؟ برخی از این ویژگیها را در نمودار زیر مشاهده میکنید.
صداقت
صداقت در برقراری ارتباط زمانی ایجاد میشود که هیچگونه تضادّی میان افکار، الفاظ و اعمال افراد وجود نداشته باشد. این خصیصۀ اخلاقی ابتدا باید در درون فرد معنا پیدا کند، سپس در برابر دیگران در معرض ظهور قرار گیرد. «صداقت» نقش مؤثری در ایجاد ارتباط انسانی، تقویت حس اعتماد متقابل و سلامت روانی افراد دارد به همین جهت است که خداوند راستگویان را دوست دارد و بهخاطر راستیشان به آنها پاداش میدهد.
فعالیت کلاسی 2 (صفحه 28 کتاب درسی)
آقای محبیان به طور موقت حسابدار یک شرکت معتبر شده است. او به دلیل موقعیت شغلی که برایش فراهم شده سعی دارد مورد توجه سرپرست خود قرار بگیرد و علاقمند است همکاری خود را با این شرکت ادامه دهد. با توجه به ویژگی صداقت، پیشنهادهایی به آقای محبیان ارایه دهید.
فعالیت کلاسی 3 (صفحه 28 کتاب درسی)
به صورت گروهی یکی از موارد زیر را انتخاب نمایید سپس جدول را تکمیل کنید:
| مشاغل | نقش صداقت در موفقیت |
|---|---|
| 1- متصدی انبار توشه | |
| 2- مسئول یا کارمند حسابداری | |
| 3- تحلیل گر تیم ملی والیبال | |
| 4- مربی مهدکودک |
فعالیت کلاسی 4 (صفحه 28 کتاب درسی)
به صورت گروهی دربارۀ موارد زیر بحث و گفتوگو کنید.
| چهار عرصۀ ارتباط | چگونگی ارتباط مؤثّر | اثرات ارتباط مؤثّر |
|---|---|---|
| 1- صداقت در ارتباط با خود | ||
| 2- صداقت در ارتباط با خدا | ||
| 3- صداقت در ارتباط با دیگران | ||
| 4- صداقت در ارتباط با سایر موجودات |
احترام به طرف مقابل
اگر فردی با احترام با شما رفتار کند و یا فردی با بیاحترامی با شما رفتار کند چه واکنشی نشان میدهید؟
احترام به طرف مقابل، گرامیداشتن و توجّه به نظر دیگران است. با دیگران به گونهای رفتار کنید که احساس کنند برایشان ارزش و احترام قایل هستید حتی اگر نظرها و طرز تفکر آنها با شما متفاوت باشد. هر گاه انسان کرامت ذاتی خود را حفظ کند و برای خود احترام قایل شود، میتوان او را پذیرفت و گرامیداشت. معنای اصل تولیّ و تبرّی چیزی جز این نیست که در مقابل نیکان و صالحان بگوییم «آری» و در مقابل فاسقان، منافقان و ستمگران بگوییم «نه».
فعالیت کلاسی 5 (صفحه 29 کتاب درسی)
در گروههای کلاس بهطور انتخابی در مورد عملکرد یک تیم ورزشی، یک نرم افزار حسابداری، مقایسۀ روشهای حملونقل عمومی و خدمات مهدکودکهای مختلف بحث و گفتوگو کنید. در این گفتوگو شما چقدر میتوانید به نظر دیگر گروهها در صورتی که مخالف علایق شما باشد احترام بگذارید؟
فعالیت کلاسی 6 (صفحه 29 کتاب درسی)
به نظر شما داستان زیر به کدام یک از چهار عرصۀ ارتباط و به کدام مصداق آنها اشاره دارد؟
- خانم زمانی در طول هفته یک روز را جهت بازدید از خانۀ سالمندان اختصاص داده است. ایشان با علاقه و با حسّ انسان دوستانۀ خود وقتی به خانۀ سالمندان میرود، به مسئولان آنجا کمک میکند و با قصّه گفتن برای سالمندان و مرتب کردن وسایل آنها، به سالمندان نیز احترام میگذارند.
اعتماد
چگونه باید رفتار کنیم که دیگران به ما اعتماد کنند؟ «اعتماد»، ایجاد احساس اطمینان است در شخص مقابل برای برقراری روابطی کاملا صمیمی به گونهای که فرد مقابل احساس امنیّت کند.
فعالیت کلاسی 7 (صفحه 29 کتاب درسی)
یکی از تبلیغات رسانۀ ملی را در مورد بانکها به یاد آورید. به نظر شما آنها چگونه اعتماد مردم را برای سپردهگذاری جلب میکنند؟
رازداری
آیا نسبت به افشای اَسرار خود حسّاس هستید؟ نسبت به افشای اَسرار دوستان خود چطور؟ چرا و چگونه باید ویژگی رازداری را در خود ایجاد و تقویت کرد؟ به مخفی کردن آگاهانۀ اطلاعاتِ دیگران «رازداری» گفته میشود. کسی که میداند و میتواند راز دیگران را پیش خودش نگه دارد و با شخص دیگری دربارۀ آن صحبت نکند، مسلماً به عنوان فردی قابل اعتماد شناخته میشود.
فعالیت کلاسی 8 (صفحه 30 کتاب درسی)
آقای رفیعی کارمند یک شرکت حسابرسی معتبر است. وی اطلاعات مالی مشتریان را به دوست خود که مدیر یک شرکت حسابداری و رقیب شرکت آنهاست میدهد. به نظر شما، کار او چه پیامدهایی برای خودش و برای شرکت حسابرسی میتواند به همراه داشته باشد؟
فعالیت کلاسی 9 (صفحه 30 کتاب درسی)
با توجّه به رشتۀ تخصّصی خود مثالهایی بزنید که رازداری در آنها اولویت دارد.
| مثالهایی از مشاغل | نحوۀ رازداری در هر شغل |
|---|---|
مسئولیّتپذیری
آیا شما فرد مسئولیّتپذیری هستید؟ در انجام چه کارهایی باید مسئولیتپذیر باشیم؟ در مقابل مسئولیّتپذیر بودن، چه چیزهایی به دست میآوریم؟ مسئولیت به معنای ضمانت و تعهد است. هر گاه انسان، متعهد به انجام کاری شود، در حقیقت مسئولیّت انجام آن کار را پذیرفته است. مسئولیّتپذیری، مفهومی است که انسانها همواره در زندگی فردی و اجتماعی خود با آن ارتباط دارند. انسان به لحاظ گسترۀ وسیع ارتباط خویش، مسئولیتهای متعدّدی را در حوزههای مختلف میپذیرد. بنابراین، هر گاه انسان متعهّد به انجام کاری میشود در حقیقت مسئولیّت آن کار را پذیرفته است.
فعالیت کلاسی 10 (صفحه 31 کتاب درسی)
مربّیِ تیم فوتبال برای اطمینان از اینکه اعضای تیم، تاکتیک مطرح شده را به خوبی متوجّه شوند، چندین بار آن را مرور میکند و متوجه میشود حامد به طور کامل تاکتیک را درک نکرده است. بنابراین بعد از تمرین، به طور اختصاصی برای وی آن را شرح میدهد. این رفتار مربی را چگونه ارزیابی میکنید؟
فعالیت کلاسی 11 (صفحه 31 کتاب درسی)
به نظر شما ضمانتنامههایی که در قبال خرید کالاها دریافت میکنید (خدمات پس از فروش) نشاندهندۀ چیست؟ اگر فکر میکنید آنها همۀ موارد دلخواه شما را پوشش نمیدهند، موارد تکمیلی را به آنها اضافه کنید.
ویژگیهای افراد مسئولیّتپذیر
- فعال بودن و پویایی؛
- داشتن اعتماد به نفس؛
- هدفمند کردن فعالیتها؛
- تلاش برای جبران ناکامیها؛
- انعطافپذیر بودن در صورت لزوم؛
- پاسخگو بودن نسبت به امور محوّله؛
- قبول شکستها در صورت ناکامی به جای مقصر دانستن دیگران یا توجیه شکستها ؛
- برنامهریزی برای دسترسی به اهداف از قبل تعیین شده.
فعالیت کلاسی 12 (صفحه 31 کتاب درسی)
به نظر شما، مسئولیّت افراد در قبال جامعه در چه زمینههایی است؟ پیامدهای هر یک را بنویسید. جدول را طبق نمونه تکمیل کنید.
| اعمال اجتماعی | پیامد |
|---|---|
| 1- کمک به افراد ضعیف | ریشهکنی فقر، کمک به پیشرفت زندگی آنها، ارتقای رفاه و سلامت جامعه و ... |
| 2- | |
| 3- | |
| 4- |